ĐỀN THỜ NGUYỄN QUANG BÍCH

Nguyễn Quang Bích sinh ngày 08 tháng 4 năm Nhân Thìn (tức ngày mùng 7 tháng 5 năm 1832), mất ngày 15 tháng Chạp năm Canh Dần (tức ngày 24 tháng 01 năm 1891). Quê của ông ở làng Trình Phố, huyện Trực Định, phủ Kiến Xương nay là huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình. Nơi mất của ông là ở phía nam dãy núi Tôn Sơn thuộc huyện Yên Lập tỉnh Phú Thọ. Năm 26 tuổi (1858), Nguyễn Quang Bích thi đỗ Tú tài; năm 29 tuổi (1861), Ông đỗ cử nhân được bổ nhiệm làm Giáo thụ Trường Khánh; năm Ông 37 tuổi (1869) Ông đỗ đầu kỳ thi đình và được phong tặng Đệ nhị giáp Tiến sỹ (tức Hoàng giáp). 

Năm 1875, triều đình Huế bắt đầu cho xây dựng doanh điền Hưng Hóa để làm kế phòng thủ Bắc Kỳ, Nguyễn Quang Bích được chuyển ra Bắc để làm Chánh sứ sơn phòng Hưng Hóa, năm sau Ông kiêm nhiệm luôn chức Tuần phủ Hưng Hóa. Hưởng ứng Chiếu Cần vương, Nguyễn Quang Bích được Vua Hàm Nghi phong ông làm Thượng thư bộ Lễ kiêm Hiệp thống Bắc kỳ quân vụ đại thần. Chính tại nơi đây, tên tuổi của Nguyễn Quang Bích đã đi vào lịch sử hào hùng của dân tộc cùng với những trang sử oanh liệt của phong trào Cần Vương kháng Pháp cuối thế kỷ XIX, bên cạnh tên tuổi của nhiều sỹ phu yêu nước khác như Phan Đình Phùng, Đinh Công Tráng, Tống Duy Tân, Nguyễn Thiện Thuật, Mai Xuân Thưởng, Nguyễn Xuân Ôn…

Thành Hưng Hóa do Nguyễn Quang Bích trấn thủ có một vị trí quan trọng, từ đây có thể triển khai về xuôi, lên ngược rất thuận tiện. Đây là nơi mà nhà sỹ phu yêu nước Nguyễn Trường Tộ, nhà cải cách giữa thế kỷ XIX trong các bản điều trần tâm huyết của mình đã từng lưu ý triều đình Tự Đức “Phải giữ vững Tam Tuyên để làm kế lâu dài”. Tháng 4 năm 1884, sau khi chiếm được các tỉnh ở Bắc Kỳ, Pháp dồn lực lượng lên tấn công Thành Hưng Hóa. Lúc đó chỉ còn quân đội Cờ đen của Lưu Vĩnh Phúc phối hợp với đại quân của Nguyễn Quang Bích tất cả là hơn 1000 người ở lại, cương quyết giữ thành. Cuộc chiến đấu không cân sức với 7000 quân Pháp đã diễn ra quyết liệt trong 02 ngày 11 và 12 tháng 4 năm 1884, cuối cùng thì Thành Hưng Hóa thất thủ, Nguyễn Quang Bích được nghĩa quân đưa lên vùng rừng núi Tiên Động (huyện Cẩm Khê) lập đại bản doanh để tiếp tục lãnh đạo kháng chiến.

Tuy nhiên, thực dân Pháp ngày càng đẩy mạnh công cuộc “Bình định”, chính quyền tay sai ở các tỉnh lập ra được củng cố. Năm 1891, Nguyễn Quang Bích động viên binh sỹ, huy động toàn bộ lực lượng nhằm chuẩn bị tổ chức một cuộc tấn công quy mô để đánh đuổi quân Pháp. Ngay đầu năm 1891, Nguyễn Quang Bích đột ngột bị bệnh và qua đời. Tướng sỹ và binh lính vô cùng thương tiếc, làm lễ mai táng ông trên sườn núi Tôn Sơn (Yên Lập). Sau này gia đình đưa hài cốt về quê Ông ở làng Trình Phố, huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình.

Được sự đồng ý của tỉnh Phú Thọ, năm 2007 UBND huyện Tam Nông đã tiến hành khởi công xây dựng Đền thờ Danh nhân Nguyễn Quang Bích cùng các sỹ phu yêu nước tại khu Tân Hưng (khu 7) thị trấn Hưng Hóa với quy mô kiến trúc chữ Đinh - cách Cột cờ Hưng Hóa 200m về phía Đông. Là nơi để Nhân dân thị trấn Hưng Hóa, huyện Tam Nông giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ mai sau và du khách cả nước đến tham quan./.

Lưu Hiệu